Đường sắt Bắc – Nam là tuyến đường sắt bắt đầu từ thủ đô Hà Nội và kết thúc tại Thành phố Hồ Chí Minh. Tổng chiều dài toàn tuyến: 1.726 km, khổ rộng 1 m, là một phần của hệ thống tuyến đường sắt xuyên lục địa Á – Âu.

Từ năm 1881, Pháp đã bắt đầu xây dựng tuyến đường sắt tại Việt Nam. Việc xây dựng tuyến đường sắt Trans – Indochinois (Xuyên Đông Dương) hoàn thành ngày 1 tháng 10 năm 1936.

Đoạn đầu tiên chạy từ Hà Nội đến Vinh – cảng Bến Thủy, dài 322km, được xây dựng từ năm 1898 đến năm 1905 và được khánh thành vào ngày 17 tháng 3 năm 1905, . Đoạn thứ hai chạy từ Đà Nẵng đến Đông Hà (tỉnh Quảng Trị), được xây dựng từ năm 1899 đến 1908, dài 175km, được khánh thành vào ngày 5/9/1908. Đoạn thứ ba chạy từ Sài Gòn đến Nha Trang với chiều dài 408km, được xây dựng từ năm 1904 đến năm 1913 cùng với một đoạn dài 40km của tuyến đường sắt Tháp Chàm – Đà Lạt, được khánh thành vào ngày 2/10/1913.

Trước năm 1975, Ga Hòa Hưng không phải là ga cụt mà nó còn kéo dài đến Ga Sài Gòn cũ ở chợ Bến Thành. Sau năm 1975 thì ga Sài Gòn dời về ga Hòa Hưng và đoạn đường sắt đi Ga ở chợ Bến Thành thì bị chôn vùi và biến thành đường Nguyễn Thượng Hiền và đường Nguyễn Phúc Nguyên hiện nay còn ga cũ thì bị biến thành công viên 23/9, còn ga Hòa Hưng thì bị chặn cụt lại nên còn 1.726 km).

Các đầu máy xe lửa đầu tiên dùng động cơ hơi nước.

Đường sắt bị tàn phá nặng nề trong Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất. Quân Nhật đã lợi dụng các dịch vụ đường sắt dân sự cho mục đích quân sự. Từ những vụ đánh bom của quân đồng minh vào năm 1944 và đến sự tàn phá của Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất, tuyến đường sắt Bắc – Nam đã chịu nhiều thiệt hại nặng nề. Chiến tranh Đông Dương lần thứ hai đã gây ra sự hủy diệt tàn khốc hơn nữa trên tuyến đường sắt Bắc – Nam. Sau khi hai miền thống nhất vào năm 1975, đất nước phải trải qua nhiều thập kỷ khó khăn về kinh tế, xã hội, điều này càng cản trở những nỗ lực nâng cấp cục diện cơ sở đường sắt.

Hiện nay chuyến tàu nhanh nhất SE1 từ Hà Nội đi Sài Gòn mất 31 giờ.