Đây là bài của anh Dương Quốc Chính.

Đế quốc Việt Nam

Năm 1945 có rất nhiều sự kiện, biến cố trọng đại và quan trọng nhất là việc khai sinh ra nước Việt Nam độc lập. Năm nay kỷ niệm 70 năm của những sự kiện này, nhưng người chứng kiến tận mắt mà còn có thể nhớ được thì hầu như đã chết hoặc quá già, chỉ vài năm nữa thì chẳng còn ai nữa và rất nhiều sự thật theo đó sẽ bị chôn vùi, đa số những người trẻ sẽ chỉ biết những gì mà sách giáo khoa lịch sử đã dạy họ. Những gì mình viết dưới đây chủ yếu dựa vào trí nhớ, tổng hợp lại những thông tin đã đọc từ 1 số sách vở, tài liệu nói về giai đoạn này. Mình không phải sử gia, mà đây cũng chả phải bài đăng báo nên có thể có sai sót do nhớ nhầm lẫn, xin lỗi là mình viết rất hồn nhiên, nghĩ ra cái gì thì viết cái đó thôi chứ chả khoa học được như các TS đâu! Bác nào phát hiện ra chỗ sai thì cứ góp ý để em sửa, em xin đa tạ. Mục đích cũng chỉ là để dân ta phải biết sử ta (đúng nghĩa), nếu mà không biết thì có thể tra FB.

Cột mốc đầu tiên đáng kể đến là sự kiện Nhật đảo chính Pháp vào ngày 9-3. Trước đó người Nhật chiếm Đông Dương từ người Pháp từ năm 1941 nhưng vẫn để người Pháp quản lý hành chính, Nhật chỉ đứng sau. Lưu ý là Pháp lúc đó là chính quyền đã đầu hàng phát xít Đức của Petain. Khi chiếm Đông Dương, người Nhật tuyên truyền về thuyết Đại Đông Á, người da vàng làm chủ châu Á, đuổi người da trắng khỏi đất này, thuyết này đã thuyết phục được nhiều người Việt Nam. Trước đó đã có nhiều người Việt muốn học người Nhật để canh tân đất nước, giải phóng dân tộc điển hình là phong trào Đông Du và Phan Bội Châu, đó là lý do vì sao có nhiều người Việt thân Nhật.

Để thực hiện thuyết Đại Đông Á thì người Nhật không quản lý Đông Dương như người Pháp, tức là cai trị (bóc lột) trực tiếp mà thông qua 1 chính quyền người bản xứ. Ở Việt Nam họ nêu mong muốn của mình với vua Bảo Đại, để ông chủ động thành lập 1 chính quyền thân Nhật, hoàn toàn không phải người Nhật chủ động dựng lên 1 chính quyền bù nhìn như sách báo tuyên truyền sau này. Đây là 2 việc hoàn toàn khác nhau. Ngày 11-3, dưới sự hỗ trợ của người Nhật, vua Bảo Đại tuyên bố độc lập và đơn phương hủy bỏ Hòa ước Patenôtre 1884 về quyền bảo hộ của người Pháp trên toàn lãnh thổ Việt Nam (lúc đó không bao gồm Nam kỳ), lý do đơn giản là vì Pháp chả còn có quyền lực gì ở Đông Dương nữa. Trên lý thuyết thì bản tuyên ngôn này của vua Bảo Đại là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của người Việt sau 80 năm bị người Pháp đô hộ. Trên thực tế thì người Nhật vẫn nắm quyền quản lý tài chính, quốc phòng và ngoại giao, tức là độc lập 1 phần và nằm trong khối Đại Đông Á của người Nhật. Vua Bảo Đại cho giải tán viện Cơ mật cũ và mời ông Trần Trọng Kim, nguyên là 1 nhà giáo dạy sử, ra làm thủ tướng (trước đó VN chỉ có Viện cơ mật gồm các quan thượng thư). Trước đó Bảo Đại đã định mời ông Ngô Đình Diệm làm thủ tướng, song ông Diệm lúc đó lại ủng hộ hoàng thân Cường Để (là người mà Phan Bội Châu cũng ủng hộ), lúc đó ở Nhật mà người Nhật là không ủng hộ giải pháp này nên giấu đi lá thư của Bảo Đại gửi Ngô Đình Diệm. Ngô Đình Diệm trước đó đã từng làm đến thượng thư bộ Lại của vua Bảo Đại nhưng đã từ chức vì bất đồng quan điểm với người Pháp. Tình tiết này cho thấy việc sau này người Mỹ hỗ trợ ông Diệm về làm thủ tướng cho Bảo Đại là có lý do chứ ông Diệm không hoàn toàn là con rối do Mỹ dựng lên từ 1 thằng cha căng chú kiết. Nếu dựng lên từ cha căng chú kiết thì phải nói đến nhân vật Kim Nhật Thành do LX dựng và Hun Sen do VN dựng, 2 người này xuất thân từ chức vụ sỹ quan cấp úy nhảy phắt là ngôi cao, nhưng đây là 1 câu chuyện khác!

Ông Trần Trọng Kim nguyên là 1 ông giáo dạy sử, ông đã viết bộ sách giáo khoa chữ quốc ngữ đầu tiên của người Việt mà gần đây có in lại (bao gồm quyển Quốc văn giáo khoa thư và Luân lý giáo khoa thư, các bạn có con học cấp 1 nên tìm mua). Nhiều người cho là ông Kim quá già, không phù hợp với 1 chính trị gia, nếu chính trị là con đĩ thì chính trị gia giỏi là phải làm được má mì. Ông Kim thì không làm được điều đó, các bạn đừng liên tưởng đến cụ Tổng đương thời nhé, tuy cũng có 1 chữ Trọng! Ông Kim thành lập chính phủ vào ngày 17-4 với các bộ trưởng là những trí thức tiếng tăm đương thời như các ông Phan Anh, Hoàng Xuân Hãn, Trịnh Đình Thảo…Các bộ trưởng lúc đó đều do ông Kim chọn chứ không phải người Nhật và hoàn toàn không phải phường giá áo túi cơm như nhiều người đang nghĩ, bằng chứng là họ đã làm được khá nhiều việc và 1 vài người sau đó được mời vào chính phủ mới của nước VNDCCH, ông Hoàng Xuân Hãn là 1 nhà khoa học đa tài được cả chính quyền 2 miền sau này kính trọng (rất hiếm có ai được như vậy). Tháng 6 năm 1945 chính phủ Trần Trọng Kim đặt quốc hiệu là Đế quốc Việt Nam, quốc kỳ là lá cờ vàng có quẻ Ly màu đỏ, quốc ca là bài Đăng Đàn Cung. Việt Nam lúc đó lần đầu tiên có 1 chính quyền quân chủ lập hiến, với nền độc lập tương đối, không khác nhiều với nước Nhật vào thời điểm bị Mỹ “đô hộ” sau năm 45.

Chỉ trong 4 tháng tồn tại chính quyền Trần Trọng Kim đã làm được khá nhiều việc lớn và quan trọng cho đất nước. Đó là:

Đơn phương thu hồi lại Nam Kỳ (sau này người Pháp chính thức trao trả Nam Kỳ lại cho 1 chính quyền khác của Bảo Đại là chính quyền Quốc gia Việt Nam), sáp nhập 3 kỳ vào nước VN, không gọi là kỳ nữa mà gọi là bộ (Bắc bộ, Nam bộ, Trung bộ), sau này VNDCCH vẫn dùng từ Bắc bộ, Trung bộ còn VNCH lại gọi Trung phần, Nam phần (không hiểu sao);

Dùng chữ quốc ngữ làm ngôn ngữ hành chính; thả toàn bộ tù chính trị do Pháp giam (nhiều lãnh tụ CS được thả vào dịp này);

Đổi tên các đường phố tên Pháp thành tên Việt. Hầu hết các tên phố tại HN bây giờ là do ông đốc lý Trần Văn Lai đặt vào thời điểm này, trừ tên các phố đặt tên lãnh tụ CS sau này. Ngay tên quảng trường Ba Đình (tên 1 cuộc khởi nghĩa chống Pháp) cũng là được đặt tên vào thời điểm này chứ không phải do chính quyền VNDCCH đặt. Đồng thời, chính quyền này còn cho giật đổ các tượng đài các nhân vật Thực dân Pháp. Chỗ cụ Lý đứng ở bờ Hồ bây giờ nguyên là tượng đài toàn quyền Paul Bert. Hầu hết vị trí các tượng đài danh nhân quan trọng ở HN trước đây đều là tượng đài thực dân.

Năm 44 đến đầu 45, ở Bắc Kỳ xảy ra trận lụt lớn gây mất mùa cộng thêm chính sách thu mua thóc gạo phục vụ chiến tranh của người Nhật nên đã xảy ra nạn đói lớn, gây ra cái chết của khoảng 2 triệu người miền Bắc. Sách báo tuyên truyền sau này nói là do Nhật bắt dân phá lúa trồng đay và lấy thóc để làm nhiên liệu đốt (như than). Mình chưa tìm được tài liệu nào nói cụ thể về chuyện này nên chưa kiểm chứng được, logic mà nói thì bộ máy chiến tranh không phải cần quá nhiều sợi đay (để làm bao tải?) và dùng lúa để đốt thì nhiệt lượng cũng không được tốt hơn củi, nghe khá vô lý? Nếu người Nhật là nguyên nhân chính gây ra nạn đói thì phải đói khắp cả nước chứ thực tế chỉ có vùng đồng bằng sông Hồng (ảnh hưởng của lụt và mất mùa) và tỉnh Thanh Hóa là bị chết đói, dân Thái Bình chết nhiều nhất. Mình cho là sau này Việt Minh tuyên truyền như vậy để tạo lòng căm thù người Nhật là chính. Nhật thu mua (hay tịch thu) thóc gạo để nuôi lính thì có thể hiểu được. Ngoài ra thì do chiến tranh mà vận chuyển Nam Bắc bị gián đoạn nên gạo miền Nam không thể ra Bắc được. Với tình hình đó, chính quyền Trần Trọng Kim đã nỗ lực cứu đói bằng cách chỉnh sửa đường xá giao thông, vận chuyển gạo ra Bắc.

Chính quyền Trần Trọng Kim đã có nhưng hành động đầu tiên trong việc cải cách bộ máy hành chính hoàn toàn của người Việt, soạn thảo hiến pháp…manh nha của 1 nhà nước quân chủ lập hiến hiện đại, việc này đang làm dở dang thì chính quyền này từ chức bởi những biến cố khác mà mình sẽ nói tiếp ở phần sau.

Giành chính quyền ở Hà Nội

Năm 1941 – 1945 ở VN có khá nhiều phe nhóm chính trị(tự do hơn bây giờ), nổi bật nhất là đảng CS và Quốc dân đảng. Quốc dân đảng doNguyễn Thái Học làm lãnh tụ đã được khá nhiều người hưởng ứng, nhưng sau khi bịPháp đàn áp ở khởi nghĩa Yên Bái thì suy yếu rất nhiều, tàn quân trốn sang Tàu,Nguyễn Thái Học bị tử hình, lãnh tụ còn lại là Vũ Hồng Khanh. Ngoài ra còn 1 sốđảng nhỏ khác ở ngoài Bắc như Đại Việt dân chính của ông Nguyễn Tường Tam, lànhà văn Nhất Linh, cần lao biết đến nhiều thứ nhì; đảng Phụcquốc nguyên là do ông Phan Bội Châu lập ra, thân Nhật và đánh Pháp ở loanhquanh biên giới Việt Trung, sau này Pháp Nhật ký hòa ước thì đảng này bị Phápđánh đuổi sang Tàu, lãnh tụ là Hoàng Lương và Hồ Học Lãm. Ông Nguyễn Hải Thầnlà 1 nhà cách mạng không đảng phái, đã từng dạy trường quân sự Hoàng Phố, quenthân với Tưởng Giới Thạch, Tôn Dật Tiên, từng nổi tiếng vì đã ném bom ám sáttoàn quyền Sarraut ở Nam Định nhưng không thành. Đấy là 1 số người không CS cótiếng nhất mà sau này có ảnh hưởng nhiều đến chính trị VN hồi 45-46. Ngoài rathì trong Nam còn vô số các phe nhóm chính trị khác như các giáo phái Cao Đài,Hòa Hảo, nhóm Bình Xuyên, những người Troskit đứng đầu là Tạ Thu Thâu. Sau đâychủ yếu nói đến các đảng phái gốc Bắc, vì có ảnh hưởng nhiều đến chính trị VNhơn.

Đảng CS thìkhông cần phải nói đến nhiều vì sách báo, loa phường nói ra rả hàng ngày vềtính ưu việt, các bạn đang đọc đây chắc có nhiều người là đảng viên, SV phải họclịch sử đảng cũng phải biết nếu không chạy điểm. Ở đây mình chỉ nói thêm nhữngđiều mà lịch sử đảng không nói hoặc nói qua loa. Các đảng phái ngoài Bắc đều cóquan điểm chung là chống Pháp, muốn giành độc lập tự do cho dân tộc, tóm lại làđều yêu nước cả, sau này mới đẻ ra khái niệm “phản động” để vu cho hội không CS.Đặc điểm chung thứ 2 là các đảng phái, phe nhóm ngoài Bắc này đều đánh Phápkhông lại nên lãnh tụ chạy tuốt sang Tàu, ở VN chỉ còn cơ sở cách mạng. TQ khi ấydo Tưởng Giới Thạch lãnh đạo cùng Quốc dân đảng. QDĐ Tàu thì đương nhiên sẽ bảokê cho QDĐ Việt vì cùng hệ tư tưởng Tam dân và cũng bảo kê cho các phe nhóm, đảng phái không CS khác. Riêng có đảng CS là Tàu Tưởng unfriend – block, bỏ tù ôngNguyễn Ái Quốc, lúc đó nick name là Lý Thụy sau lại được thả ra. Ông Lý Thụy thấycái tem CS có vẻ không ổn nên thành lập ra Việt Nam Độc lập đồng minh (1941), gọitắt là Việt Minh, để né cái danh CS đi, đổi nick name lần nữa thành Hồ Chí Minh.Chính vì thế nên sau này dân VN lẫn người Pháp, người Mỹ chả biết ông Hồ là ôngnào, nguồn gốc ở đâu ra, chỉ có người Mỹ là phát hiện ra ông sớm nhất nên biết rõ gốctích CS của ông. Điều này lý giải tại sao sau này TT Truman không ủng hộ VNDCCH, điều này sẽ được phân tích cụ thể ở phần sau.

Cái tên Việt Minh có nguồn gốc từ một nhóm khác làViệt Nam Độc lập vận động đồng minh hội thành lập từ năm 36 bởi Hồ Học Lãm vàNguyễn Hải Thần (có nói bên trên), các đảng viên CS chui vào đó để có 1 vỏ bọchợp pháp để hoạt động bên Tàu. Ông Hồ thành lập tổ chức Việt Minh mới, tự lãnhđạo,  như hàng fake, kiểu như Honda vàHongda gì đó, nhưng mà không thành vấn đề lắm, cứ được việc là được. Chắc vì lýdo lịch sử kiểu thế nên bây giờ thằng cu Mark Zuckerberg bắt anh em phải dùngtên thật trên FB cho đỡ phức tạp! Tổ chức Việt Minh khuếch trương quan điểm chốngthực dân, đế quốc, lờ tịt đi nguồn gốc CS để thu phục nhân tâm nên rất có thanhthế.

Các đảng phái hầm bà lằng kể trên hoạt động ì xèo bênTàu nhìn chung là không hiệu quả vì lắt nhắt nên tướng Trương Phát Khuê, lúc đólà tư lệnh quân khu 4, quản lý Lưỡng Quảng mới đứng ra vận động thành lập 1 tổchức gọi là Việt Nam cách mệnh đồng minh hội, gọi tắt là Việt Cách, do ôngHoàng Lương thành lập ngày 1-10-1942. Tổ chức này tập hợp tất cả các đảng pháikể trên, bao gồm cả Việt Minh của ông Hồ Chí Minh. Sau này Việt Minh bị lộ làCS nên bị cho out khỏi group, bây giờ dân gian gọi là cho ra đảo! Việt Cách chỉcòn các đảng phái không CS. Việt Minh bơ vơ nên quay về VN xác định tự làm tựsướng. Việt Minh ở VN tổ chức đánh Nhật nhiều trận lẻ tẻ lại giỏi tuyên truyền(chẳng hạn như đánh Nhật để cướp thóc cứu đói, chia ruộng đất, tài sản cho dân,cho phép bầu cử tự do…) nên được lòng dân lắm. Dài dòng như thế (cũng là tóm tắtlắm rồi) để các bạn nhớ cho là ngày xưa Việt Minh với các đảng kia đều là đồngchí anh em, cùng mong muốn đánh đuổi thực dân, đế quốc nhưng sau này lại huynhđệ tương tàn, tranh quyền đoạt vị làm thịt lẫn nhau, sẽ nói ở phần sau.

Việt Minh khi đó phao tin là được đồng minh ủng hộ, người Mỹ ủng hộ, lại đánh phá quân Nhật khắp nơi nên thanh thế to lắm. Thế nênông Trần Trọng Kim mới giao cho ông Phan Kế Toại, là khâm sai Bắc bộ, móc nối vớiViệt Minh để thương thuyết. Ông Kim cố thuyết phục Việt Minh là nếu muốn quyềnhành thì cứ ra nhập chính phủ, không cần phải đánh phá cho khổ dân nhưng đại diệnViệt Minh không đồng ý và bày tỏ quan điểm là họ muốn nước nhà độc lập hoàntoàn chứ không chịu để ai nhường cho, nếu dân Việt có 10 phần chết 9 thì họcũng chấp nhận xây dựng xã hội mới với 1 phần còn lại, còn hơn 9 phần kia. Thếlà đường ai nấy đi. Người mà ông Kim thương thuyết thì ông không nêu tên, chỉ nói là 1 người trẻ tuổi (Hồi ký Một cơn gió bụi) nhưng trong Why Vietnam (LAPatti) nói đó là ông Nguyễn Khang.

Ngày 6-8-1945 quả bom nguyên tử đầu tiên thả xuốngHirosima, ngày 8-8 Liên Xô tuyên chiến với Nhật, ngày 9-8 quả bom nguyên tử thứ2 thả xuống Nagasaki, các sự kiện dồn dập xảy ra, Nhật coi như không còn cửa thắng.Loa phường sau này thường tuyên truyền là Nhật thua là do LX đánh bại đạo quânQuan Đông của Nhật, nhưng thực tế thì là do Mỹ thả 2 quả bom nguyên tử là chính.Việt Minh nhận thức được điều đó nên tổ chức Hội nghị đảng CS Đông Dương ở TânTrào từ 13-15/8 và thông qua quyết định Tổng khởi nghĩa. Ngày 15-8 Nhật đầuhàng vô điều kiện. Ngày 16-17/8 Đại hội Quốc dân ở Tân Trào bầu ông HCM làm chủtịch Chính phủ Lâm thời. Khi họp hội nghị Việt Minh cho treo ảnh các lãnh tụ đồngminh để tuyên truyền là VM được đồng minh hỗ trợ. Khi họp đại hội cũng là lúcGiải phóng quân của Võ Nguyên Giáp đi đánh trại lính Nhật ở Thái Nguyên để mở đường về HN.

Ngườiphát ngôn của Việt Minh nghiêm chỉnh đề nghị biến Đông Dương thành một xứ bảo hộcủa Mỹ và thúc ép Mỹ can thiệp với Liên Hợp Quốc để gạt cả người Pháp và ngườiTrung Quốc ra ngoài kế hoạch chiếm đóng lại Đông Dương của Đồng minh. Đại diệncủa Hồ Chí Minh rất lo lắng về kế hoạch chiếm đóng của Trung Quốc. Họ sợ rằngnhững người láng giềng phương Bắc sẽ trở thành những kẻ đi chiếm đất đai ở ĐôngDương, sống bằng sự cướp bóc, tước đoạt. Người Pháp đồng ý với những mối lo lắngnói trên, nhưng thêm vào đó lại muốn giữ độc quyền về cai trị cho bản thânmình.
Tổng bộ Việt Minh ở Hà Nội đã gửi đến một công hàm để giải thích rõ lập trườngcủa họ, trong đó có đoạn viết:
“Nếu người Pháp mưu toan trở lại Đông Dương để hòng cai trị đất nước này và mộtlần nữa lại đóng vai những kẻ đi áp bức; thì nhân dân Đông Dương sẵn sàng chiếnđấu đến cùng, chống lại việc tái xâm lược đó của Pháp. Mặt khác, nếu họ đến vớitư cách là những người bạn để gây dựng nền thương mại, công nghiệp mà không cótham vọng thống trị, thì họ sẽ được hoan nghênh như bất kỳ cường quốc nàokhác.
Tổng bộ mong muốn báo cho Chính phủ Mỹ biết là nhân dân Đông Dương yêu cầu trướchết là nền độc lập của Đông Dương và mong rằng nước Mỹ, người bảo vệ chế độ dânchủ, sẽ giúp đỡ họ giành lại độc lập bằng cách sau đây:
1. Ngăn cấm hoặc không giúp đỡ người Pháp quay trở lại Đông Dương bằng võ lực.
2. Kiểm soát người Trung Quốc để hạn chế đến mức thấp nhất các cuộc cướp bóc,tước đoạt.
3. Cho các chuyên viên kỹ thuật sang giúp người Đông Dương khai thác nguồn tàinguyên đất đai.
4. Phát triển các ngành kỹ nghệ mà Đông Dương có khả năng cung ứng.
Nói tóm lại, người Đông Dương muốn sẽ được đặt ở một địa vị ngang hàng nhưPhilippin trong một thời gian không hạn định”.

Thông điệp bán chính thức trên được chuyển đi cho tướngMỹ Donovan vào ngày 18-8-1945, chỉ 1 ngày trước khi xảy ra cướp chính quyền ởHN. Các mong muốn nêu trên đã được phía Mỹ thực hiện gần như đầy đủ cho phía Quốcgia Việt Nam và VNCH – ít nhất là cho đến năm 1965- nhưng sau này phía ViệtMinh – VNDCCH lại diễn giải thành hành động xâm lược và bán nước!

Tổng bộ Viên chức vào ngày 17-8 đã tổ chức 1 cuộcmít tinh tại quảng trường Nhà hát lớn để ủng hộ chính quyền Trần Trọng Kimnhưng Việt Minh đã nhân cơ hội “tụ tập đông người” đã cướp diễn đàn, kéo cờ đỏsao vàng, giăng biểu ngữ ủng hộ VM, kêu gọi nhân dân cướp chính quyền. Đoàn biểutình đi các đường phố để thị uy. VM ở HN (lúc đó hành động hoàn toàn độc lập vớitrung ương ở Tân Trào) quyết định tổng khởi nghĩa vào ngày 19-8. Sáng sớm ngày19-8 dân chúng đã kéo đến Phủ Toàn quyền (Phủ chủ tịch bây giờ), dinh Thống sứ(Nhà khách chính phủ bây giờ), trại Bảo an binh (Cục xuất nhập cảnh bây giờ) đểthị uy. Lính bảo an  và lực lượng thanhniên tiền tuyến (lực lượng vũ trang mỏng người Việt của chính quyền TTK) đãkhông nổ súng và đi theo VM, lính Nhật cũng án binh bất động, không can thiệpvà VM cũng không gây hấn với người Nhật để tránh xung đột. Khâm sai Phan Kế Toạilàm việc tại dinh Thống sứ (lúc đó đã đổi tên thành Bắc Bộ phủ) thì đã bỏ trốn,lính Nhật và lính bảo an hạ vũ khí để cho VM tràn vào dinh và coi như chính quyềntại Bắc bộ đã bị lật đổ. Phủ Toàn quyền, ngân hàng Đông Dương, các trại lính Nhật,sân bay Gia Lâm vẫn do người Nhật kiểm soát, toàn bộ an ninh trật tự vẫn do ngườiNhật nắm nên cướp chính quyền xảy ra nhưng an ninh vẫn đảm bảo, điện nước, điệnthoại vẫn không bị ngừng trệ, không có cướp bóc, hôi của… Trong lúc đó, quâncủa ông Võ Nguyên Giáp vẫn đang lọ mọ đánh Nhật ở Thái Nguyên! Điều này cho thấyVM ở HN hành động độc lập với Tân Trào.

Khi đó có người Nhật nói với ông TTK là có thể nhờngười Nhật hỗ trợ nhưng ông Kim cho là Nhật đã đầu hàng, quân đồng minh sắp đến nên không muốn dựa vào quân Nhật nữa, khỏi mang tiếng cõng rắn cắn gà nhà nên từ chối không nhận. Ngày 23-8-1945, chính phủ TTK từ chức.

Vào thời điểm cướp chính quyền thì quân Pháp đã bị quânNhật bỏ tù, tước vũ khí, quân Nhật thì được lệnh đầu hàng đồng minh nên án binhbất động, chỉ tự vệ và giữ gìn trật tự như cảnh sát. Chính quyền TTK thì coinhư không có lực lượng vũ trang và rất non trẻ, chỉ mới tiếp quản HN, nên lúcđó đã có 1 khoảng trống quyền lực trong 1 thời gian ngắn (trước khi quân đồngminh vào giải giáp Nhật). Vì thế dùng từ “cướp/giành chính quyền” là chính xáchơn từ “giải phóng” (như nhiều sách vở sau này tuyên truyền) và VM lúc đó chả cầnphải đánh Pháp, (không dám) đuổi Nhật gì cả, chỉ là người Việt cướp chính quyền của người Việt mà thôi.

Giành chính quyền ở Sài Gòn

Chỉ sau khi VM cướp chính quyền 3 ngày, ngày22-8-1945 những người phương Tây đầu tiên tới HN, nhóm OSS (tiền thân của CIA),những người đã sát cánh với VM trong việc kháng Nhật. Đáng chú ý là đi cùngđoàn có Jean Sainteny, là người sau này ký hiệp định sơ bộ với HCM. Sainteny đivới người Mỹ vào VN với lý do là muốn bảo vệ tù binh người Pháp nhưng thực ralà muốn tìm cách bảo vệ quyền lợi của người Pháp tại VN. Ông này được người Nhậtcho vào ở trong dinh Toàn quyền, dinh này chưa bao giờ bị VM chiếm lại cùng vớingân hàng Đông Dương, do người Nhật bảo vệ. Người Mỹ đã được cả người Nhật vàVM trọng vọng, được toàn quyền tự do đi lại ở HN. Người Mỹ, đại diện là nhóm OSS, nêu rõ quan điểm là ủng hộ VM trong kháng Nhật nhưng lúc đó chưa có ý định can thiệp vào Đông Dương, nghĩa là chưa có ý định ủng hộ VM trong việc giành chính quyền.

Ở HN lúc đó có đại diện của Liên Xô tên là Solosieff,ông này ở HN để bảo vệ các tù binh người LX trong đội quân lê dương Pháp (khoảng500-600 người) bị Nhật bắt, ông bày tỏ quan điểm là LX sẽ không can thiệp vàoĐông Dương vì sợ làm ảnh hưởng đến quyền lợi của 2 đồng minh là Anh và Pháp, họcòn phải lo tái thiết đất nước sau chiến tranh. Ông cho là chỉ có người Pháp mớicó đủ tiềm lực và kinh nghiệm để tái thiết Đông Dương và đưa VN đến 1 nền độc lập,VN lúc đó chưa sẵn sàng để độc lập tuyệt đối, cần sự bảo trợ của 1 nước lớn đểtránh bị thôn tính bởi người TQ hay Thái Lan.

Nam Kỳ lúc đó hoàn toàn khác với Bắc Kỳ, Nam Kỳ có đấtđai trù phú hơn, dân sống sung túc hơn, đảng CS ở Nam Kỳ (xứ ủy Nam Kỳ) tương đốiđộc lập với trung ương và không gây được ảnh hưởng lớn như ở Trung và Bắc Kỳ.Miền Nam lúc đó còn các phe nhóm chính trị có ảnh hưởng lớn như các tôn giáonhư Cao Đài, Hòa Hảo, nhóm CS Troskism, các đảng Đại Việt, Phục Quốc…có ảnh hưởngkhông kém gì đảng CS. Nguyễn Văn Sâm, vị khâm sai của vua Bảo Đại đến tiếp nhậnSG đúng ngày 19-8 dưới sự bảo trợ của quân Nhật. Lãnh đạo CS lúc đó là ông TrầnVăn Giàu, sau khi nhận được tin VM cướp chính quyền thành công ở HN thì ôngtích cực PR hoành tráng cho VM, đại để là VM là đảng duy nhất được người Mỹ ủnghộ, được tập hợp bởi nhiều đảng phái yêu nước, muốn dành độc lập cho dân tộc, đểthuyết phục cái phe nhóm khác hợp tác với VM.

Lúc đó vua Bảo Đại nhận được vài bức điện không nêurõ người gửi, từ phía VM, để thuyết phục ông từ chức. Ngày 23-8, VM tổ chức biểu tình ở Huế và bắt và giết 1 số quan lại như ông Phạm Quỳnh, Ngô Đình Khôi…Một số người thân cận vớinhà vua, điển hình là ông Phạm Khắc Hòe là đổng lý văn phòng (chắc giống chánhvăn phòng chủ tịch nước) cũng thuyết phục ông là VM xứng đáng để lãnh đạo đấtnước. Ngày 25-8, Bảo Đại công bố tuyên ngôn thoái vị (ngày 30-8 mới làm lễ thoáivị trước sự chứng kiến của đại diện VM là Huy Cận và Trần Huy Liệu), trong đócó đoạn:

Vì hạnh phúc của dân tộc Việt Nam,

Vì nền độc lập của Việt Nam,

Để đạt hai mục đích ấy, Trẫm tuyên bố sẵn sànghy sinh tất cả, và ước mong rằng sự hy sinh của Trẫm đem lại lợi ích cho Tổquốc.

Nhận định rằng sự đoàn kết của toàn thể đồngbào chúng ta vào giờ phút này là một sự cần thiết cho Tổ quốc chúng ta, ngày 23tháng 8, Trẫm đã nhắc lại cho toàn thể nhân dân ta là: Ở giờ phút quyết địnhnày của Lịch sử, đoàn kết có nghĩa là sống, mà chia rẽ là chết.

Chiếu đà tiến dân chủ đang đẩy mạnh ở miền Bắcnước ta, Trẫm e ngại rằng một sự tranh chấp giữa miền Bắc với miền Nam khótránh được, nếu Trẫm đợi sau cuộc trưng cầu dân ý, để quyết định thoái vị. Trẫmhiểu rằng, nếu có cuộc tranh chấp đó, đưa cả nước vào hỗn loạn đau thương, thìchỉ có lợi cho kẻ xâm lăng.

Trẫm không thể không ngậm ngùi khi nghĩ đếncác tiên đế đã chiến đấu trên bốn trăm năm để mở mang bờ cõi từ Thuận Hóa đến Hà Tiên. Trẫm không khỏi tiếc hận là trong hai mươi năm ởngôi, Trẫm không thể làm gì đem lại lợi ích đáng kể cho đất nước.

Mặc dù vậy, và vững mạnh trong sự tin tưởng của mình, Trẫm đãquyết định thoái vị, và Trẫm trao quyền cho Chính phủ Dân chủ Cộng hòa.

 

Sáchchính thống “quên” các đoạn khác mà chỉ nhắc đến câu này:

Trẫm muốn đượclàm Dân một nước tự do, hơn làm Vua một nước bị trị.

 

Cũng ngày 23-8, xứ ủy Nam Kỳ tổ chức cuộc biểu tình, ngày 25-8 biểu tình lớn giành chính quyền cho VM. Dân theo VM vì thấy vua đã thoái vị, lại yêu cầu dân ủng hộ nước cộng hòa mới. Dân VN khi đó không mấy ai biết VM do CS lãnh đạo, chỉ biết là 1 đảng yêu nước, được đồng minh ủng hộ, vua cũng phải nhường quyền nên đa số theo VM cả. Các ông Dương Văn Minh, Nguyễn Văn Thiệu vào thời điểm này cũng ra nhập VM. Nhưng mấy năm sau, khi thành lập nhà nước cộng hòa, thì phe CS trong VM mới bộc lộ rõ và có nhiều người đã bỏ VM. Chi tiết sẽ nói đến trong phần sau.