Bella Huynh chia sẻ thông tin về Bến Bình Đông,

LỊCH SỬ BẾN BÌNH ĐÔNG .
Còn gọi là MỄ CỐC ( vựa ngũ cốc ,lương thực lớn nhất Gia Định thành)

Bến Bình Đông xưa (khu vực Trần Văn Kiểu thuộc Q.6 và Bến Bình Đông thuộc Q.8 ngày nay) là một bộ phận quan trọng của Chợ Lớn đã được hình thành ngay từ khi người Hoa từ Cù lao Phố (Biên Hòa) vào đây vào năm 1778 trước sự truy sát của quân khởi nghĩa Tây Sơn. Xưa kia, đây là một trung tâm quan trọng của vựa lúa miền Nam bởi có sự kết hợp liên hoàn giữa hệ thống các điểm xay lúa, chành, kho gạo và bến bãi dọc theo hai bờ kênh Tàu Hũ.

Từng là tụ điểm buôn bán sầm uất nhất nhì Sài Gòn – Chợ Lớn, nhưng nay dường như bến Bình Đông đã co hẹp và dần bị lãng quên. Đa phần khách thập phương ghé thăm bến Bình Đông vào mỗi độ Tết đến vì có chợ hoa xuân bày bán đầy đủ các loại hoa phục vụ Tết.

Con kênh này vốn là rạch Chợ Lớn bị cạn, hẹp lại nên vào năm 1819 vua Gia Long hạ lệnh cho đào thành kênh và đặt tên là An Thông Hà. Với sự thuận lợi về đường thủy, có thể tránh được nguy hiểm và tiết kiệm chi phí chuyên chở, phù hợp với nền kinh tế nông nghiệp và phương tiện vận chuyển của các tỉnh miền Tây cộng với khả năng thu mua và giao thương năng động của người Hoa, nơi đây đã từng chứng kiến những giai đoạn thịnh vượng nhất của việc mua bán và xuất khẩu lúa gạo trong suốt lịch sử 300 năm phát triển Sài Gòn – Chợ Lớn.

Từ thế kỷ XVIII, sau khi di dân từ Cù Lao Phố (thuộc Biên Hòa, Đồng Nai ngày nay) lên vùng Chợ Lớn ngày nay, người Hoa khơi dưng lại cơ ngơi buôn bán dọc hai bên bờ kênh Tàu Hũ. Nơi này dần trở thành vựa lúa lớn bậc nhật của miền Nam, kết hợp cả các nhà máy xay xát lúa gạo, bến bãi.
Bên cạnh vai trò kinh tế quan trọng của mình, Bến Bình Đông còn mang đậm nét kiến trúc đặc thù của cộng đồng người Hoa tại Việt Nam, đồng thời mang dấu ấn của hoạt động kinh tế cũng như sự giao thoa văn hóa Đông- Tây.

Theo lời kể của nhà văn Sơn Nam, khu vực nhà ở được xây dựng chủ yếu từ đoạn cầu Chà Và trở xuống đến gần đình Bình An ngày nay, và từ đó trở xuống là dãy nhà kho gạo, bên kia bờ kênh là khu nhà máy. Khu vực này do người Hoa làm chủ nhưng việc xây dựng lại được thực hiện bởi các nhà thầu Singapore. Kiến trúc thường được xây theo dạng nhà phố với bề ngang hẹp, nhằm tăng số lượng nhà mặt tiền và nhờ đó mau chóng thu hồi vốn đầu tư xây dựng. Tầng trệt là cơ sở kinh doanh, chành, tầng trên là nhà ở. Tuy nhiên, trang trí lại mang ảnh hưởng phương Tây với các cây cột được xây bằng gạch, lan can bằng sắt, gờ chỉ làm bằng thạch cao hoặc vôi. Kiến trúc là một tổng thể kết hợp đường nét Đông- Tây.

Nếu chỉ nói đến giá trị lịch sử kinh tế và kiến trúc mà không nhắc đến giá trị văn hóa “TRÊN BẾN DƯỚI THUYỀN” đặc trưng của khu vực này thì quả là điều thiếu sót. Trong Lịch sử khẩn hoang miền Nam, nhà văn Sơn Nam đã miêu tả: “Dòng sông sâu rộng, ghe thuyền đậu dài 10 dặm, theo hai con nước lên, nước ròng thuyền bè qua lại chèo chống ca hát, ngày đêm tấp nập, làm chỗ đô hội lưu thông khắp ngả thật là tiện lợi”. Cũng theo ông, đây không chỉ đơn thuần là cảnh mua bán, trao đổi hàng hóa mà còn là nơi cho ra đời và phát triển các kiểu hò đối đáp trên sông và cải lương. Ghe thuyền không chỉ là phương tiện di chuyển, chuyên chở mà còn là nhà ở, là nơi sinh sống của người dân. Cuộc sống trên sông, ghe thuyền là nhà, bến bãi là nơi mua bán, những đặc tính này đã tạo nên cả một nét văn hóa đặc trưng của người miền Nam và Tây Nam Bộ chứ không chỉ là một cảnh quan trên bến, dưới thuyền đơn thuần.
– CHÀNH :nghĩa là kho hoặc vựa,nơi tập kết chứa đồ trong tiếng việt cổ ,nếu đi ngang đại lộ võ văn kiệt mọi người để ý vài kho và nhà xưởng họ vẫn sử dụng từ chành ..chành bà Năm..chành xe ..chành lúa..
– KÊNH TÀU HỦ : vì sao gọi là kênh tàu hủ ,là vì thời xưa đây khu là khu vực thương mại sầm uất có rất nhiều ghe xuồng của cộng đồng hoa kiều minh hương .Họ sống và kinh doanh trên ghe tàu và trên bờ kênh các mặt hàng thực chế phẩm từ đậu nành và đậu tương..gọi là Tofu ( việt nam gọi thành đậu hũ) như sữa đậu nành,tàu hủ ki,tàu hủ non ,tàu hủ chiên và tàu vị yểu ( nước tương)..nên khi đi ngang khu vực nhìn thấy họ bán ..ngửi thấy mùi sữa đậu nành..mùi tàu hũ chiên ngào ngạt..dân mình đặt cho con kên này là Kênh Tàu Hũ..
.Các xí nghiệp công ty đời đầu khu vực Bến Bình Đông : Bột giặt Nett hiện con thiên nga,xà bông Cô Ba hương Trầm thơm nhức nách ,Nhà máy bột mì Bình Đông dùng làm bông lan với bánh mì là số dzách,dầu ăn Bình Tây,tàu vị yểu hiệu con mèo ,xưởng nước mắm Liên Thành ,hãng sơn Đông Á nơi bộ phim Biệt động sài gòn và vụ án 3 bông hồng 1 thời oanh tạc rạp chiếu bóng…v..v..và v..v..
Có rất nhiều nhà xưởng và cơ sở chế biến cũng như cộng đồng dân cư khu vực này bị giải tỏa và di tản đi nơi khác khi dự án đại lộ Đông Tây khởi động.
Với những giá trị kinh tế, lịch sử, văn hóa, kiến trúc quan trọng như vậy, liệu khu vực Trần Văn Kiểu – Bến Bình Đông có thể được coi là một di sản cần phải bảo tồn ..đặc biệt là chính quyền quận 8 .
Có dịp qua đó mọi người nhớ ghé thăm xưởng nước mắm Liên Thành, Tàu vị yểu con mèo và Đình Bình Đông hơn 100 tuổi ..ngôi đình lâu đời ở đây ..còn gọi là Bình Đông Hội Quán ..
Bình Tây Đề Ngạn – Đông Phố thương hồ.
Nơi giao nhau của Đông và Tây gia định.

+ một số thông tin dẫn nguồn từ ủy ban nhân dân quận 8..từ sách vở và do bản thân em tự tìm hiểu nên ko có trích dẫn nguồn chính xác cho mọi người. Đa số kiến thức là em nhớ tới đâu viết ra tới đo…mong anh chị thông cảm..
Cám ơn và thân ái – Bella